Mandat karny. Przyjąć czy odmówić przyjęcia? Jak odwołać się od przyjętego mandatu karnego?

Postępowanie mandatowe to jedno ze szczególnych postępowań w sprawach o wykroczenia. Polega w uproszczeniu na tym, że za popełnienie wykroczenia grzywnę w formie mandatu karnego nakłada na sprawcę funkcjonariusz Policji lub inny uprawniony podmiot. W trybie zwyczajnym grzywnę wymierza Sąd wydając wyrok po przeprowadzeniu stosownego postępowania dowodowego.

Z mandatami karnymi najczęściej spotykają się kierowcy i z pewnością nie raz po zatrzymaniu przez Policję zderzają się z dylematem czy proponowny przez Policjanta mandat karny przyjąć, czy też odmówić jego przyjęcia. Dylemat jest tym trudniejszy, że decyzję trzeba podjąć w ciągu kilku minut, w sytuacji gdy samo zatrzymanie do kontroli może wiązać się z podwyższonym poziomem stresu.

Jakie zatem są konsekwencje przyjęcia mandatu; co stanie się gdy mandatu nie przyjmiemy i czy można jakoś odwołać się od mandatu już przyjętego?

Pierwsza i podstawowa zasada jaką powinien kierować się zatrzymany w związku z popełnieniem wykroczenia drogowego kierowca to reguła, że mandat karny należy przyjąć tylko i wyłącznie wtedy gdy nie ma żadnych wątpliwości co do faktu popełnienia wykroczenia dokładnie takiego za jakie funkcjonariusz Policji chce wymierzyć grzywnę (nałożyć mandat) oraz gdy nie ma wątpliwości co do zasadności wysokości proponowanej grzywny (mandatu).

Jeśli kierowca natomiast uważa, że:

  1. nie popełnił wykroczenia;
  2. popełnił inne wykroczenie niż zarzuca mu Policja;
  3. proponowana przez Policję grzywna nakładana w drodze mandatu karnego jest zbyt wysoka (np. w sytuacji gdy kierowca co prawda przekroczył dozwoloną prędkość ale nie o tyle ile twierdzi Policjant, ponieważ jechał wolniej niż mu się zarzuca albo też inna jest prędkość dozwolona na danym odcinku).

należy bezwzględnie odmówić przyjęcia mandatu.

Odmowa przyjęcia mandatu w sytuacji gdy zachodzą wątpliwości o jakich mowa wyżej jest niezwykle istotna ze względu na fakt, że mandat karny staje się prawomocny z chwilą jego pokwitowania przez ukaranego – innymi słowy z chwilą jego przyjęcia. Oznacza to w praktyce, że odwołanie od przyjętego  już mandatu karnego  może okazać się skuteczne wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach.

Po pierwsze wskazać trzeba, że odwołać się od przyjętego (a zatem prawomocnego) mandatu karnego można jedynie w drodze wniosku o jego uchylenie, który należy złożyć do właściwego miejscowo sądu rejonowego w terminie 7 dni licząc od daty jego przyjęcia (siedmiodniowy termin zgodnie z obowiązującym prawem liczymy od dnia następującego po dniu pokwitowania mandatu).

Po drugie zaś mandat może zostać uchylony gdy:

  1. zachowanie sprawcy nie było w ogóle wykroczeniem;
  2. mandat nałożono na osobę, która nie ukończyła 17 lat;
  3. wykroczenie popełniono w obronie koniecznej, w stanie wyższej konieczności lub sprawca w czasie popełnienia wykroczenia był niepoczytalny;
  4. w drodze mandatu karnego nałożono grzywnę przekraczającą 500 zł. (albo 1.000 zł. w przypadku ukarania za conajmniej dwa wykroczenia).

Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia przewiduje co prawda też kilka innych sytuacji, w których prawomocny mandat karny może zostać uchylony ale na potrzeby niniejszego opracowania nie mają one praktycznego znaczenia.

Jak zatem widać katalog przypadków, w których możliwe jest skuteczne uchylenie prawomocnego mandatu karnego jest bardzo ograniczony. W szczególności nie będzie takiej możliwości gdy sprawca popełnił wykroczenie ale inne niż to za które został ukarany. Co zaś być może najistotniejsze, po przyjęciu mandatu nie ma jakiejkolwiek możliwości weryfikacji wysokości nałożonej w jego drodze grzywny np. w przywołanej wyżej sytuacji gdy dozwolona prędkość co prawda została przekroczona ale o niższą wartość, niż ta przyjęta przez funkcjonariusza Policji.

Co dzieje się gdy odmówimy przyjęcia mandatu? Sprawa trafia wówczas do sądu, który na podstawie zebranego materiału dowodowego bada czy wykroczenie zostało popełnione, jakiego rodzaju było to wykroczenie oraz ewentualnie decyduje jaka powinna być wysokość grzywny adekwatna do popełnionego wykroczenia. W tym miejscu warto zatem zwrócić uwagę, że o ile sąd podzieli argumenty Policji, wymierzona przez sąd grzywna może okazać się wyższa, niż proponowany mandat (w szczególności nie ma tu ograniczenia do kwot 500 i 1.000 zł. o jakich mowa wyżej) a nadto ukarany może zostać dodatkowo obciążony kosztami sądowymi. Jeśli zatem mamy świadomość, że zarzucane nam przez funkcjonariusza Policji wykroczenie rzeczywiście popełniliśmy a wysokość mandatu jest właściwa, mandat warto raczej przyjąć, ponieważ odmowa może skutkować nie tylko wyższą grzywna ale i dodatkowymi kosztami.

Adwokat Bartosz Markowski