Przedawnienie odsetek stwierdzonych prawomocnym wyrokiem.

Roszczenia o charakterze majątkowym ulegają przedawnieniu. Oznacza to, że po upływie określonego czasu ten przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego spełnienia. Roszczenie po upływie terminu przedawnienia wciąż zatem istnieje ale w praktyce nie ma możliwości jego wyegzekwowania.

Ogólną zasadą jest, że roszczenia przedawniają się w terminie dziesięcioletnim z wyłączeniem roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń o charakterze gospodarczym, które przedawniają się z upływem terminu trzyletniego. Początkiem biegu terminu przedawnienia jest zwykle data, w której roszczenie stało się wymagalne (np. data zapłaty na fakturze lub uzgodniona data zawarcia umowy przyrzeczonej). Kodeks cywilny określa też inne terminy przedawnienia w stosunku do ściśle określonych roszczeń. Dla przykład wskazać można, że roszczenie o zachowek przedawnia się w terminie pięcioletnim.

Niezależnie jednak od tego jaki termin przedawnienia przewidziany jest dla danego roszczenia, w sytuacji gdy jest ono stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu (wyrokiem, nakazem zapłaty, postanowieniem), przedawnienie następuje po upływie dziesięciu lat licząc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Powyższa zasada doznaje jednego, choć jak się okazuje w praktyce bardzo istotnego, wyjątku. O ile bowiem prawomocne orzeczenie sądu obejmuje roszczenia o charakterze okresowym, to roszczenia takie powstałe po uprawomocnieniu się orzeczenia, przedawniają się w terminie trzyletnim. Tego rodzaju unormowanie ma istotne znaczenie w szczególności z uwagi na fakt, że do roszczeń o charakterze okresowym zaliczane są odsetki ustawowe, które zasądzane są w miażdżącej większości orzeczeń dotyczących zapłaty określonej kwoty pieniężnej.

Aby wyjaśnić doniosłość powyższego wyjątku dodać należy, że dla przerwania biegu przedawnienia roszczenia stwierdzonego prawomocnym wyrokiem wystarczającym jest wszczęcie przed upływem terminu przedawnienia postępowania egzekucyjnego. Tego rodzaju czynność powoduje, że termin przedawnienia zaczyna biec na nowo i to dopiero od dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wystarczy zatem, że wierzyciel będzie dbał o to aby w określonych przedziałach czasowych wszczynać postępowanie egzekucyjne aby roszczenie stwierdzone wyrokiem czy nakazem zapłaty nigdy się nie przedawniło. I tu właśnie pojawia się sedno opisywanej problematyki.

Nierzadko bowiem zdarza się, że instytucje takie jak banki czy urzędy państwowe dysponując prawomocnym wyrokiem czy nakazem zapłaty dokonują przerwania biegu przedawnienia poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego ale dopiero na krótko przed upływem terminu dziesięcioletniego, zapominając że takie działanie nie chroni przed przedawnieniem znaczącej części odsetek ustawowych o jakich mowa w prawomocnym orzeczeniu. Egzekucję kierują tymczasem również do tej części odsetek ustawowych, która jest już przedawniona. Sytuację taką najlepiej przedstawić na przykładzie.

Załóżmy, że klient banku w 2005r. nie spłacił kredytu o wartości 100.000 zł. Bank pozwał klienta i uzyskał wyrok, w którym sąd zasądził od klienta na rzecz banku kwotę 100.000 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 2005r. do dnia zapłaty. Wyrok uprawomocnił się w dniu 1 września 2005r. Bank wszczął wobec klienta postępowanie egzekucyjne, które zostało prawomocnie umorzone z powodu bezskuteczności egzekucji w dniu 1 grudnia 2005r. Następnie bank przez niemal dziesięć lat pozostawał bierny aby dopiero w dniu 1 października 2015r. ponownie wszcząć postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania 100.000 zł. niezapłaconego kredytu i całości odsetek ustawowych, które wyniosą po tak długim czasie ponad 130.000 zł.

W tak opisanym hipotetycznym stanie faktycznym znacząca część odsetek ustawowych będzie jednak już przedawniona. Dotyczyło to będzie odsetek za okres od 1 grudnia 2005r. (data umorzenia pierwszego postępowania egzekucyjnego gdy termin przedawnienia zaczął biec na nowo po jego przerwaniu) do dnia 1 października 2012r. (trzy lata wstecz licząc od dnia wszczęcia drugiego postępowania egzekucyjnego i przerwania biegu przedawnienia). Przedawnieniu ulegną więc odsetki o wartości ponad 84.000 zł.

W tego rodzaju i podobnych sytuacjach dłużnik może bronić się przed skierowaną przeciwko niemu egzekucją w zakresie w jakim dotyczy ona odsetek, które uległy przedawnieniu, występując przeciwko wierzycielowi z powództwem przeciwegzekucyjnym zawierającym wniosek o zabezpieczenie powództwa poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Adwokat Bartosz Markowski